Historia miasta

Pierwsza wzmianka o mieście Gliwice pochodzi z 1276 roku. W okresie rozbicia dzielnicowego miasto należało do Piastów górnośląskich.

Miasto powstało na przecięciu się ówczesnych szlaków handlowych z Krakowa do Wrocławia oraz z Węgier i Moraw dalej na północ.

W czasach Mieszka Plątonogiego, wnuka Bolesława Krzywoustego Gliwice leżały w Księstwie opolsko-raciborskim. W 1289 roku po podziale księstwa pomiędzy czterech synów stały się odrębnym księstwem.

Księstwo gliwickie jako lenno przeszło pod panowanie Wacława II Czeskiego (władca Czech 1278-1305, władca Polski 1291-1305). Jego syn, Wacław III, w latach 1305-1306 również był jednocześnie władcą Czech i Polski. Władysław I Łokietek (władca Polski 1306-1331) nie zdołał włączyć Śląska w granice zjednoczonej Polski. Ponieważ Czechy (od 1085) były lennem Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, również Gliwice znalazły się pośrednio w niemieckiej strefie wpływów.

W 1430 roku miasto stanowiło bazę stronnika husytów, litewskiego księcia Zygmunta Korybutowicza.

Przed 1431 rokiem powstały mury miejskie, zbudowane częściowo z łamanego kamienia, a częściowo z cegły w układzie polskim. Opatrzone były dwiema bramami: Białą (Bytomską) od południowego wschodu i Czarną (Raciborską) od północnego zachodu.

W czasach księstwa opolsko-raciborskiego Gliwice wraz z Opolem, Raciborzem, Prudnikiem, Żorami i Koźlem były własnością króla Czech. Ośrodkiem władz miejskich był ratusz, wybudowany w XV w., w którym urzędował wójt i starsi cechów.

Z chwilą wymarcia w 1525 roku ostatnich książąt z rodu Piastów Ziemia Gliwicka przeszła pod panowanie Habsburgów. W 1569 roku, za olbrzymią sumę 27 tysięcy talarów, Gliwice wykupiły tak zwane “państwo” gliwickie czyli zwierzchnie prawa książęce. Od tego czasu posiadały status wolnego miasta, podległego koronie czeskiej. W tym czasie do miasta należały następujące wsie: Szywałd, Krywałd, Ostropa, Trynek, Żernica oraz część Szobiszowic i folwark w Wójtowej Wsi. Do tego dochodziło około 400 ha lasów, liczne stawy rybne w dolinie Kłodnicy (największy z nich znajdował się w miejscu dzisiejszego Placu Krakowskiego), dwa młyny wodne na Kłodnicy i folusz do wyrobu sukna. W mieście funkcjonowały waga miejska przy ratuszu, słodownia, browar oraz łaźnia, z których dochód szedł na potrzeby miasta.

W 1601 roku pożar zniszczył całe miasto.

W 1626 roku (w czasie wojny trzydziestoletniej) katolickie miasto było oblężone przez protestanckie wojska duńskie pod wodzą Ernsta von Mansfelda (1580-1626). Według miejscowych podań w obronie Gliwic pomagały kobiety, wylewające na atakujących gorącą kaszę (jedną z nich przedstawia rzeźba na narożniku kamienicy przy ul. Plebańskiej). Do zwycięstwa miała się też przyczynić Matka Boska, ukazując się ponad murami obronnymi, aby odstraszyć najeźdźców – ślad przekonania o nadprzyrodzonej interwencji widać w herbie nadanym przez cesarza Ferdynanda II Habsburga w 1629 roku (funkcjonował do 1945 roku).

W 1683 roku przez miasto przeszły wojska Rzeczypospolitej, zmierzające na odsiecz Wiedniowi. Król Jan III Sobieski nocował w klasztorze franciszkanów (obecnie budynek należy do redemptorystów) przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego, a jego wojska biwakowały na polach podgliwickich Szobiszowic.

W 1711 roku miał miejsce drugi wielki pożar miasta.

W 1742 roku Gliwice w wyniku wojen śląskich z Austrią znalazły się w granicach Królestwa Prus.

W 1792 roku rozpoczęto budowę Kanału Kłodnickiego, będącego ważną trasą, łączącą Górny Śląsk z Odrą. Wydarzenie upamiętnia fontanna z Neptunem z 1794 roku. Budowę kanału ukończono w 1822 roku.

W 1796 roku w “Królewskiej Hucie” uruchomiono pierwszy na kontynencie europejskim wielki piec opalany koksem – według wzorców z Wysp Brytyjskich. Budowę urządzenia nadzorował Szkot, John Baildon.

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje stosunki ludnościowe na terenie miasta – “Die Bewohner von Gleiwitz find deutscher und polnischer Abstammung und Zunge. Bei dem gebildeteren Publikum ist die deutsche, bei dem niederen die polnische Sprache vorherrschend. Es waren 1858: 7060 Deutsche, 3566 Polen, 11 Mahren und 1 Bohme.” czyli w tłumaczeniu na język polski “Wśród mieszkańców Gliwic można znaleźć osoby niemieckiego oraz polskiego pochodzenia i języka. Językiem wykształconej warstwy mieszkańców jest niemiecki, a wśród niższych warstw język polski. W 1858 notowano: 7060 Niemców, 3566 Polaków, 11 Morawian oraz 1 Czecha”.

Pierwszą drukarnię w Gliwicach uruchomił w 1826 roku Gustav Neumann, pochodzący z Kamiennej Góry. Z czasem oficyna Neumannów rozrosła się i miała przedstawicielstwa i filie w co najmniej 9 górnośląskich miastach.

Z początkiem XX w. Gliwice stały się także miastem górniczym. W 1901 r. z połączenia szeregu pól górniczych powstała formalnie kopalnia „Gliwice”. Jej budowę w południowej części miasta rozpoczęto jednak dopiero w 1910 r., zaś wydobycie w roku 1912. Wydobywano w niej węgiel koksujący, który przerabiała zbudowana tuż obok duża koksownia. Na terenie Sośnicy (od 1 stycznia 1927 r. przyłączonej do Gliwic jako jej wschodnia dzielnica) na podstawie starych nadań jeszcze z lat 1860 i 1867 wybudowano w wojennych latach 1913-1916 kopalnię „Sośnica”.

Treść oraz zdjęcia pochodzą z witryny: www.wikipedia.pl