Miasto poprawia jakość powietrza. Dotacja na wymianę ogrzewania to inwestycja nie tylko w dom, ale i w zdrowie

Gliwice od lat wspierają mieszkańców, którzy chcą odejść od przestarzałego ogrzewania węglowego i przejść na rozwiązania mniej uciążliwe dla otoczenia. To konkretna pomoc finansowa, ale też działanie, które ma znaczenie znacznie szersze niż tylko modernizacja pojedynczego domu czy mieszkania. Chodzi o jakość powietrza, a wprost – o zdrowie ludzi.

W latach 2024–2025 miasto wypłaciło na wymianę źródeł ogrzewania 5 938 037 zł. Dla mieszkańców to nie tylko szansa na unowocześnienie instalacji grzewczej, ale też sposób, by zmniejszyć ilość szkodliwych substancji trafiających do powietrza w najbliższym otoczeniu.

Do dyspozycji Gliwiczan są dzisiaj dwa główne źródła wsparcia

Pierwsze to dotacje z budżetu Miasta Gliwice. Mają one charakter refundacji, co oznacza, że wniosek składa się po zakończeniu inwestycji – nie później niż do końca roku następującego po jej odbiorze. Wsparcie obejmuje wymianę nieekologicznego ogrzewania węglowego w domu lub mieszkaniu na ogrzewanie gazowe, elektryczne, olejowe albo ciepłownicze. Można też uzyskać dofinansowanie do montażu odnawialnych źródeł energii, takich jak pompy ciepła, kotły na pellet, czyli sprasowaną biomasę drzewną, oraz kolektory słoneczne.

Drugim filarem jest ogólnopolski program „Czyste Powietrze”, realizowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Jest on skierowany do właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych, co do zasady posiadających nieruchomość od co najmniej trzech lat, z wyjątkiem przypadków nabycia jej w drodze spadku. Program dotyczy budynków, w których wydzielono nie więcej niż dwa lokale mieszkalne. Zakres wsparcia jest szerszy niż sama wymiana źródła ciepła – obejmuje również instalację centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej, termomodernizację, czyli poprawę izolacyjności budynku, a także montaż odnawialnych źródeł energii. Warunkiem uzyskania dofinansowania jest wykonanie audytu energetycznego przed rozpoczęciem prac oraz uzyskanie świadectwa charakterystyki energetycznej po ich zakończeniu.

Gdzie uzyskać pomoc?

Mieszkańcy nie są zostawieni z tym procesem sami. W Urzędzie Miejskim przy ul. Zwycięstwa 21 działa Gliwicki Punkt Programu „Czyste Powietrze”. Jest czynny w poniedziałki, środy i piątki od 8.30 do 10.30, we wtorki od 13.00 do 15.00, a w czwartki od 14.00 do 16.00. 

Dodatkową pomoc oferuje w urzędzie gliwicki ekodoradca działający w ramach projektu LIFE „Śląskie. Przywracamy błękit”, który pomaga dobrać właściwy program dofinansowań i refundacji, skompletować dokumenty i wyjaśnia obowiązki wynikające z obowiązującej od 9 lat śląskiej uchwały antysmogowej. Kontakt telefoniczny: 32/238-55-26. Informacje są dostępne także na stronie gliwice.eu w sekcji „Zielone Gliwice”.

Dlaczego to ma znaczenie?

W sezonie grzewczym znacząca część zanieczyszczeń powietrza pochodzi z domowych instalacji. To tzw. niska emisja – zanieczyszczenia unoszące się na wysokości, na której oddychają ludzie. Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska niska emisja odpowiada w Polsce za 85% emisji pyłu PM2,5, czyli najdrobniejszych cząstek pyłu zawieszonego. Należą one do najbardziej niebezpiecznych, bo mogą docierać głęboko do płuc, a nawet przenikać do krwiobiegu i mózgu. Długotrwała ekspozycja przyspiesza starzenie się układu nerwowego, sprzyja depresji i zaburzeniom nastroju, a także może mieć związek z chorobą Alzheimera.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje z kolei, że benzo(a)piren – rakotwórczy składnik smogu, obecny na Górnym Śląsku w stężeniach od czterech do siedmiu razy wyższych od normy – odpowiada za około 15% przypadków nowotworów płuc. Badacze wskazują również, że smog szkodzi już na etapie życia płodowego: dzieci matek narażonych na wysokie stężenia benzo(a)pirenu rodzą się z niższą masą urodzeniową, mniejszym obwodem głowy i słabiej rozwiniętymi płucami. W późniejszych badaniach obserwowano u nich także niższy iloraz inteligencji – średnio o 3,8 pkt – oraz większe ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu. 

Badania Europejskiej Agencji Środowiska przywołane w raporcie Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego z września 2025 roku wskazują, że zanieczyszczenie powietrza odpowiada za około 40 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie w Polsce. 

Szczególnie dotkliwie problem ten odczuwa województwo śląskie. Analiza Fundacji ECAC (Europejskie Centrum Czystego Powietrza) pokazała, że przy obecnym stanie powietrza region generuje wciąż 4 611 przedwczesnych zgonów rocznie – więcej niż Małopolska i Mazowsze razem wzięte.

Ta sama analiza przynosi jednak ważną, budującą wiadomość. W latach 2018–2022, dzięki wprowadzaniu w życie zapisów śląskiej uchwały antysmogowej i idącej w ślad za tym likwidacji starych pieców, w województwie śląskim udało się uniknąć 12 571 przedwczesnych zgonów i 9 086 nagłych hospitalizacji z przyczyn kardiologicznych i pulmonologicznych. To najwyższy wynik spośród badanych województw. Wniosek jest prosty: wymiana źródeł ogrzewania nie jest symbolicznym gestem, lecz działaniem, które naprawdę przekłada się na zdrowie mieszkańców.